Prostat Kanserinde Genetik Test ve Risk Faktörleri Nelerdir?

Prostat kanseri yalnızca yaşla ilişkili bir hastalık değildir. Yaş, aile öyküsü ve genetik yatkınlık prostat kanseri riskini etkileyebilir.

Özellikle ailesinde birden fazla prostat kanseri bulunan, genç yaşta prostat kanseri tanısı alan yakınları olan veya kendisinde yüksek riskli hastalık bulunan erkeklerde prostat kanserinde genetik test önemli bir değerlendirme olabilir.

Prostat Kanserinde En Önemli Risk Faktörleri Nelerdir?

Prostat kanserinde en önemli risk faktörlerinden biri yaştır. Yaş ilerledikçe hastalığın görülme sıklığı artar.

Bunun yanında:

  • Birinci derece akrabada prostat kanseri bulunması
  • Ailede birden fazla prostat kanseri vakası olması
  • Ailede genç yaşta prostat kanseri görülmesi
  • BRCA1 veya BRCA2 gibi bazı genlerde kalıtsal değişiklikler bulunması
  • Ailede meme, yumurtalık, pankreas veya prostat kanseri öyküsünün bulunması
  • Daha önce başka bir kanser nedeniyle genetik yatkınlık şüphesi oluşması

risk değerlendirmesinde önem taşır.

Burada aile öyküsünü yalnızca “babamda prostat kanseri var” şeklinde değerlendirmemek gerekir. Ailenin genel kanser öyküsü de önemlidir.

Prostat Kanseri Aileden Geçer mi?

Her prostat kanseri kalıtsal değildir.

Ancak bazı erkeklerde genetik yatkınlık hastalık riskini artırabilir. Özellikle birinci derece akrabalarında prostat kanseri bulunan erkeklerde risk, aile öyküsü olmayanlara göre daha yüksek olabilir.

Prof. Dr. Volkan İzol olarak hastaları değerlendirirken yalnızca kişinin kendi hastalık öyküsüne değil, ailedeki kanser öyküsüne de dikkat ediyorum.

Örneğin baba veya erkek kardeşte genç yaşta prostat kanseri görülmesi, özellikle birden fazla aile bireyinde benzer hastalık bulunması, daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Prostat Kanserinde Hangi Genler Önemlidir?

Prostat kanserinde özellikle DNA hasarının onarılmasında görev alan bazı genlerdeki değişiklikler önem taşıyor.

Bunlar arasında BRCA1, BRCA2, ATM, CHEK2, PALB2 ve DNA mismatch repair (MMR) genleri gibi genler bulunabilir.

Özellikle BRCA2 değişiklikleri prostat kanseri açısından önemli kalıtsal risk faktörlerinden biridir.

Ancak burada önemli bir nokta var: Bir genetik testte değişiklik saptanması, kişinin mutlaka prostat kanseri olacağı anlamına gelmez. Test sonucu, kişinin klinik özellikleri ve aile öyküsüyle birlikte yorumlanmalıdır.

Genetik Test Kimlere Yapılmalı?

Her erkeğe rutin olarak geniş kapsamlı genetik test yapılması gerekmez.

Prostat kanserinde genetik test özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:

  • Güçlü aile öyküsü bulunan erkeklerde
  • Genç yaşta prostat kanseri tanısı alanlarda
  • Yüksek riskli veya çok yüksek riskli prostat kanserinde
  • Metastatik prostat kanserinde
  • Ailede prostat, meme, yumurtalık veya pankreas kanseri kümelenmesi bulunanlarda
  • Daha önce yapılan değerlendirmelerde kalıtsal kanser sendromu şüphesi olanlarda

Burada genetik danışmanlık ve uygun test seçimi önemlidir.

Genetik Test Sonucu Tedaviyi Değiştirir mi?

Bazı hastalarda evet.

Genetik test yalnızca aile bireylerinin gelecekteki riskini değerlendirmek açısından değil, prostat kanseri tanısı almış hastalarda tedavi planlaması açısından da önem taşıyabilir.

Özellikle bazı DNA tamir genlerindeki değişikliklerin saptanması, ileri evre hastalıkta belirli hedefe yönelik tedavilerin değerlendirilmesinde yol gösterici olabilir.

Bu nedenle genetik bilgiyi yalnızca “kanser olacak mıyım?” sorusuyla sınırlamamak gerekir.

Klinik Pratiğimde Yaklaşımım

Klinik pratiğimde Prof. Dr. Volkan İzol olarak prostat kanseri şüphesi veya tanısı olan hastada önce bütün risk profilini değerlendirmeyi tercih ediyorum.

PSA değerine, yaşa ve muayeneye bakmak önemli; ancak aile öyküsü de en az bunlar kadar dikkate alınması gereken bilgilerden biri.

Özellikle genç yaşta prostat kanseri olan bir hastada veya ailede birden fazla kanser vakası bulunduğunda genetik test gerekliliğini ayrıca değerlendiriyorum.

Tanı konmuş hastalarda ise tümörün özellikleri, risk grubu ve hastalığın yaygınlığına göre genetik değerlendirme ve gerektiğinde tümör dokusuna yönelik moleküler testler gündeme gelebilir.

Benim için önemli olan, herkese aynı testi yapmak değil; doğru hastada doğru genetik incelemeyi yapmak.

Bilmeniz Gereken 5 Nokta

  • Yaş, prostat kanserinin en önemli risk faktörlerinden biridir.
  • Ailede prostat kanseri bulunması riski artırabilir.
  • BRCA2 başta olmak üzere bazı genlerdeki değişiklikler prostat kanseriyle ilişkilidir.
  • Her prostat kanseri kalıtsal değildir ve herkese genetik test gerekmez.
  • Genetik sonuçlar hem aile riskinin hem de bazı hastalarda tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Sonuç

Prostat kanserinde genetik test, özellikle güçlü aile öyküsü veya yüksek riskli hastalık bulunan kişilerde önemli bilgiler sağlayabilir.

Ancak genetik test kararı kişinin yaşı, aile öyküsü, prostat kanserinin özellikleri ve hastalığın evresi birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Prof. Dr. Volkan İzol olarak önerim, ailenizde birden fazla prostat, meme, yumurtalık veya pankreas kanseri öyküsü varsa bunu doktorunuzla mutlaka paylaşmanızdır. Böylece PSA takibi ve gerekirse genetik değerlendirme daha kişisel bir şekilde planlanabilir.

Prostat kanseri riskinizin ve genetik test gerekliliğinin değerlendirilmesi için Prof. Dr. Volkan İzol’a başvurabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Prostat kanseri genetik midir?

Prostat kanserlerinin tamamı kalıtsal değildir. Ancak bazı erkeklerde genetik yatkınlık hastalık riskini artırabilir.

Babamda prostat kanseri varsa benim riskim artar mı?

Evet. Özellikle birinci derece akrabada prostat kanseri bulunması riski artırabilir. Hastalığın görülme yaşı ve ailedeki diğer kanserler de önemlidir.

BRCA2 geni prostat kanseriyle ilişkili mi?

Evet. Özellikle BRCA2’deki bazı kalıtsal değişiklikler prostat kanseri riskinde ve hastalığın özelliklerinde önemli olabilir.

Her prostat kanseri hastasına genetik test yapılır mı?

Hayır. Genetik test kararı aile öyküsü, hastalığın risk grubu, yaşı ve evresi gibi faktörlere göre belirlenir.

Genetik test pozitif çıkarsa kesin prostat kanseri olur muyum?

Hayır. Genetik yatkınlık, kanser gelişme riskinin artabileceğini gösterir; kesin olarak kanser gelişeceği anlamına gelmez.