Kısa Özet

Çocuk sahibi olamama sadece kadınla ilgili bir sorun değildir. Erkek faktörü, infertil çiftlerin önemli bir bölümünde tek başına veya kadın faktörüyle birlikte rol oynar.

Giriş

“Hocam, eşim bütün kontrollerini yaptırdı ama hâlâ çocuk sahibi olamıyoruz. Acaba sorun bende mi?”

Bu soruyu kliniğimde sık duyuyorum. Çocuk sahibi olamayan çiftlerde bazen erkeğin değerlendirilmesi ikinci planda kalabiliyor. Oysa doğru tanı için her iki partnerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazıda Prof. Dr. Volkan İzol olarak, erkeklerde çocuk sahibi olmayı zorlaştırabilen ve zaman zaman gözden kaçan nedenleri anlatacağım.

Erkeklerde çocuk sahibi olamama nedenleri nelerdir?

Erkek infertilitesinin birçok nedeni olabilir. Sperm sayısı veya hareketliliğindeki bozukluklar, varikosel, hormonal problemler, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar ve bazı genetik nedenler bunların başında gelir.

Bazen ise birden fazla faktör aynı anda bulunabilir.

Varikosel

Varikosel, testis çevresindeki toplardamarların genişlemesidir. Sperm üretimini ve kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Ancak önemli bir nokta var: Her varikosel ameliyat gerektirmez.

Özellikle fizik muayenede belirgin varikosel bulunan ve sperm değerlerinde bozukluk saptanan hastalarda tedavi değerlendirilebilir.

Sperm kalitesindeki bozukluklar

Sperm sayısının düşük olması, hareketliliğin azalması veya sperm şekillerindeki bozukluklar gebelik şansını azaltabilir.

Bu nedenle erkek infertilitesi değerlendirmesinde spermiogram temel testlerden biridir.

Tek bir kötü spermiogram sonucuyla kesin karar vermek de doğru değildir. Gerektiğinde test tekrarlanmalıdır.

Hormon problemleri

Testosteron başta olmak üzere üreme sistemini yöneten hormonlardaki bozukluklar sperm üretimini etkileyebilir.

Özellikle sperm sayısı çok düşük olan veya hiç sperm bulunmayan erkeklerde hormon değerlendirmesi önemlidir.

Burada özellikle testosteron kullanımına dikkat çekmek istiyorum.

Dışarıdan testosteron almak sperm üretimini artırmaz; tam tersine sperm üretimini baskılayabilir.

Çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerin doktor önerisi olmadan testosteron veya anabolik steroid kullanmaması gerekir.

Sperm kanallarındaki tıkanıklık

Bazı erkeklerde testislerde sperm üretimi devam eder ancak sperm dışarı çıkamaz.

Bu durumda problem sperm üretiminde değil, sperm kanallarındaki tıkanıklıkta olabilir.

Özellikle spermiogramda hiç sperm bulunmayan hastalarda bu ayrım çok önemlidir.

Daha önce geçirilmiş hastalıklar ve ameliyatlar

İnmemiş testis, testis torsiyonu, bazı enfeksiyonlar, travmalar veya kasık bölgesine yapılan bazı ameliyatlar ilerleyen yıllarda sperm üretimini veya sperm kanallarını etkileyebilir.

Bu nedenle hastanın çocukluk ve gençlik dönemindeki sağlık öyküsü de önemlidir.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile başlar.

Hastanın durumuna göre;

• Spermiogram
• Hormon testleri
• Testis ve skrotum ultrasonografisi
• Varikosel değerlendirmesi
• Gerekli hastalarda genetik testler

yapılabilir.

Özellikle sperm sayısının çok düşük olduğu veya hiç sperm bulunmadığı hastalarda daha ayrıntılı inceleme gerekebilir.

Hangi hastalar tedavi edilmelidir?

Her sperm bozukluğu ameliyat veya ilaç tedavisi gerektirmez.

Tedavi kararı; sperm sonuçları, fizik muayene, hormonlar, erkeğin yaşı ve çiftin genel üreme durumuna göre verilmelidir.

Varikosel uygun hastalarda tedavi edilebilir. Hormon bozukluklarında nedene yönelik tedavi uygulanır. Sperm kanallarında tıkanıklık varsa cerrahi yöntemler veya sperm elde etme teknikleri gündeme gelebilir.

Sperm bulunmayan bazı hastalarda ise mikroTESE gibi mikrocerrahi yöntemlerle sperm elde edilmesi değerlendirilebilir.

Klinik pratiğimde yaklaşımım

Klinik pratiğimde Prof. Dr. Volkan İzol olarak, sperm sonucu düşük gelen hastaya doğrudan ilaç veya ameliyat önermek yerine öncelikle problemin kaynağını anlamaya çalışıyorum.

Benim için önemli olan şu soruların cevaplarını bulmak:

Sperm üretimi mi bozuk?

Varikosel mi var?

Hormonlarda problem mi var?

Sperm kanallarında tıkanıklık mı söz konusu?

Çünkü her nedenin tedavisi farklıdır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen bir yıl içerisinde gebelik oluşmadığında çiftin birlikte değerlendirilmesi uygun olur.

Ancak daha önce testis ameliyatı geçirmiş olmak, belirgin varikosel, sperm sayısında ciddi düşüklük veya cinsel fonksiyon problemi gibi durumlarda daha erken başvurmak gerekebilir.

Önemli Mesajlar

• Çocuk sahibi olamama sadece kadın kaynaklı değildir.
• Erkek faktörü mutlaka araştırılmalıdır.
• Varikosel her zaman ameliyat gerektirmez.
• Tek bir spermiogram sonucuyla kesin karar verilmemelidir.
• Testosteron kullanımı sperm üretimini baskılayabilir.
• Sperm yokluğunda üretim problemi ile kanal tıkanıklığı birbirinden ayrılmalıdır.

Sonuç

Çocuk sahibi olamayan çiftlerde erkeğin değerlendirilmesi sürecin önemli bir parçasıdır. Bazen kolayca tedavi edilebilen bir neden bulunurken, bazı hastalarda daha ileri incelemeler ve mikrocerrahi yöntemler gerekebilir.

Prof. Dr. Volkan İzol olarak önerim, çocuk sahibi olmakta zorlanan çiftlerde erkeğin değerlendirmesinin de geciktirilmemesidir. Önce neden ortaya konmalı, daha sonra kişiye özel tedavi planlanmalıdır.

Detaylı değerlendirme için Prof. Dr. Volkan İzol’a başvurabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Erkek infertilitesi tamamen tedavi edilebilir mi?
Nedene bağlıdır. Bazı nedenler tedavi edilebilirken bazı hastalarda yardımcı üreme yöntemlerinden yararlanmak gerekebilir.

Varikosel varsa mutlaka ameliyat gerekir mi?
Hayır. Varikoselin klinik durumu ve sperm sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Sperm sayısı düşükse çocuk sahibi olunamaz mı?
Hayır. Sperm sayısının düşük olması gebelik ihtimalini azaltabilir ancak çocuk sahibi olmanın mümkün olmadığı anlamına gelmez.

Testosteron sperm sayısını düşürür mü?
Evet. Dışarıdan alınan testosteron sperm üretimini baskılayabilir.

Sperm hiç yoksa çocuk sahibi olmak mümkün mü?
Bazı hastalarda mümkündür. Azoosperminin nedenine göre sperm elde etme yöntemleri ve yardımcı üreme teknikleri değerlendirilebilir.